Hình phạt tử hình: Những thay đổi theo Luật 86/2025

Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, bỏ hình phạt tử hình ở tám tội danh. Đây là thay đổi quan trọng khi tìm hiểu về tử hình tại Việt Nam, nhưng cần đọc cùng quy định chuyển tiếp và điều kiện xét giảm án để hiểu đúng phạm vi áp dụng.

Tám tội danh được bỏ hình phạt tử hình

Theo thông tin công bố của Bộ Công an, danh sách gồm: hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; gián điệp; phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh; vận chuyển trái phép chất ma túy; tham ô tài sản; nhận hối lộ; phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược.

Việc thu hẹp này nằm trong quá trình sửa đổi chính sách hình sự qua nhiều giai đoạn. Theo phần giải trình được Báo Điện tử Chính phủ đăng tải, Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội danh mang hình phạt tử hình; đến năm 1999 còn 29, sau sửa đổi năm 2009 còn 22 và ở Bộ luật Hình sự năm 2015 còn 18.

Với nhóm tội về ma túy, cần phân biệt hành vi vận chuyển với sản xuất hoặc mua bán trái phép. Luật bỏ tử hình đối với tội vận chuyển, trong khi vẫn quy định khung chung thân hoặc tử hình đối với tội sản xuất và mua bán trái phép chất ma túy. Bộ Công an cho biết luật đồng thời nâng mức định lượng để định khung tử hình ở hai tội này.

Bản án đã tuyên trước ngày luật có hiệu lực

Theo khoản 2 Điều 4, người đã bị tuyên tử hình trước ngày 1/7/2025 về tám tội danh được bỏ hình phạt này, nhưng chưa thi hành án, thuộc diện không thi hành án tử hình. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định chuyển hình phạt thành tù chung thân. Như vậy, tác động của thay đổi không chỉ giới hạn ở những vụ án được xét xử sau thời điểm luật có hiệu lực.

Một thay đổi khác tại Điều 40 là bổ sung người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối vào diện không thi hành án tử hình. Quy định chuyển tiếp cũng áp dụng việc chuyển sang tù chung thân đối với người thuộc trường hợp này đã bị tuyên tử hình trước ngày 1/7/2025 mà chưa thi hành án.

Điều kiện xét giảm án đối với tội tham nhũng

Đối với người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản hoặc nhận hối lộ, quy định sửa đổi tại Điều 63 đặt ra điều kiện để có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt: chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.

Tuy nhiên, điều khoản chuyển tiếp phân biệt hai trường hợp. Người được chuyển từ tử hình sang chung thân theo luật này vẫn phải đáp ứng điều kiện trên khi xét giảm án. Với hình phạt tù chung thân đã tuyên trước ngày 1/7/2025 về hai tội này, luật quy định không áp dụng điều kiện mới đó khi xét giảm mức hình phạt. Vì vậy, thời điểm và loại hình phạt đã tuyên là những chi tiết cần đối chiếu khi đọc thông tin về từng vụ án.

Nguồn tham khảo