Các dự án đô thị và hạ tầng tại Cần Giờ đang đặt ra lo ngại về sức khỏe của hệ sinh thái rừng ngập mặn. AP ghi nhận cảnh báo rằng công trình ven biển có thể làm gián đoạn dòng nước nuôi rừng; trước đó, Mongabay cũng phản ánh nguy cơ các kế hoạch phát triển làm xáo trộn hệ sinh thái và sinh kế địa phương.
Một công trình lớn trong khu vực là khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ, quy mô khoảng 2.870 ha. Báo Điện tử Chính phủ công bố quy mô này trong thông tin quy hoạch; AP cũng nêu diện tích tương ứng khi giới thiệu dự án Green Paradise. Con số đó là diện tích dự án đô thị, không phải diện tích rừng được xác định sẽ mất.
Giá trị của rừng nằm cả trong nước và đất
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), rừng ngập mặn giúp giảm năng lượng sóng, ổn định đất và bảo vệ bờ biển. Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cũng xác định đây là một dạng phòng vệ tự nhiên trước xói lở và thời tiết cực đoan. Vì vậy, đánh giá tác động cần tính đến chức năng bảo vệ bờ, bên cạnh số cây bị ảnh hưởng.
Hệ sinh thái này còn là nơi cư trú và nuôi dưỡng nhiều loài thủy sinh, hỗ trợ nguồn lợi khai thác của cộng đồng ven biển. FAO và UNEP đều mô tả vai trò của rừng trong duy trì nghề cá và lọc nước. Từ đó, có thể thấy bảo tồn rừng và bảo vệ sinh kế là hai vấn đề gắn bó, cần được xem xét cùng nhau.
Một giá trị khác ít nhìn thấy là lượng carbon được giữ trong cây và đất. FAO cho biết điều kiện đất ngập nước, thiếu oxy giúp hạn chế quá trình phân hủy và duy trì kho carbon; UNEP cũng nhấn mạnh vai trò lưu trữ của đất rừng ngập mặn. Bởi vậy, chỉ quan sát độ xanh của tán cây chưa đủ để đánh giá đầy đủ giá trị môi trường.
Vì sao dòng nước là điểm cần theo dõi?
Tài liệu quản lý rừng của FAO giải thích rằng phục hồi rừng ngập mặn có thể đòi hỏi khôi phục điều kiện thủy văn, dòng nước và sự bồi lắng. UNEP ghi nhận thay đổi điều kiện nước tại địa phương và ô nhiễm có thể khiến rừng suy thoái. Đây là cơ sở để xem xét các kết nối nước khi đánh giá công trình ven rừng.
Tuy nhiên, cơ chế rủi ro chung không tự chứng minh mức thiệt hại của một dự án cụ thể tại Cần Giờ. Về mặt phân tích, muốn kết luận công trình nào làm thay đổi dòng nước, ở đâu và đến mức nào, cần dữ liệu tương ứng với công trình đó. Không nên chuyển một cảnh báo về khả năng tác động thành khẳng định rằng toàn bộ hệ sinh thái đã bị tổn hại.
Sinh kế cần được đặt trong bài toán bảo tồn
Các tư liệu của Mongabay và Viện Môi trường Stockholm (SEI) cho thấy người dân Cần Giờ có sinh kế gắn với thủy sản và bảo vệ rừng. Những ghi nhận này giúp mở rộng góc nhìn: rừng vừa cung cấp lợi ích môi trường cho đô thị, vừa là không gian sống và nguồn thu nhập của một bộ phận cư dân.
Từ các bằng chứng đó, một yêu cầu phân tích hợp lý là xem xét đồng thời chức năng bảo vệ bờ, điều kiện nước và khả năng duy trì sinh kế. Câu hỏi cần làm rõ không chỉ là công trình chiếm bao nhiêu diện tích, mà còn là những chức năng nào của hệ sinh thái có thể thay đổi và bằng chứng nào cho phép xác định thay đổi ấy.