Tầm soát ung thư dành cho người chưa có triệu chứng, còn kết quả bất thường cần được kiểm tra thêm để xác định bệnh. Đây là điểm được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) nhấn mạnh trong tài liệu hướng dẫn. Việc được chỉ định tầm soát không đồng nghĩa bác sĩ đã kết luận người khám mắc ung thư.
Trong phạm vi nguồn đã đối chiếu cho bài viết, chưa xác định được một sự kiện cụ thể giải thích tín hiệu tìm kiếm về ung thư. Vì vậy, bài viết tập trung giải thích kiến thức đã được xác nhận, không suy diễn rằng đang xuất hiện một đợt gia tăng ca bệnh hay một đột phá điều trị mới.
Hai hướng phát hiện sớm cần phân biệt
Theo WHO, phát hiện sớm gồm chẩn đoán sớm và tầm soát. Chẩn đoán sớm chú trọng nhận biết bất thường, tiếp cận đánh giá y tế và chuyển điều trị kịp thời. Tầm soát tìm dấu hiệu nghi ngờ ung thư hoặc tiền ung thư trước khi triệu chứng xuất hiện. Sự khác biệt này giúp người đọc hiểu vì sao khám một biểu hiện bất thường và tham gia tầm soát là hai tình huống khác nhau.
Lợi ích của phát hiện sớm gắn với khả năng tiếp cận điều trị phù hợp. WHO cho biết ung thư được nhận diện sớm có thể đáp ứng điều trị tốt hơn; CDC Mỹ cũng nêu tầm soát có thể phát hiện sớm ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng và phổi. Tuy nhiên, WHO lưu ý chương trình tầm soát có hiệu quả với một số loại ung thư, không phải tất cả.
Đối tượng tầm soát vì thế cần được lựa chọn. WHO đề cập tuổi và yếu tố nguy cơ; NCI cho biết một số xét nghiệm chỉ được đề xuất cho người có nguy cơ cao đối với loại ung thư nhất định. Không nên hiểu một phương pháp phù hợp cho một nhóm người là lựa chọn mặc định cho mọi người.
Đọc kết quả cùng lợi ích và giới hạn
Khi tầm soát phát hiện bất thường, bước tiếp theo là đánh giá chẩn đoán. NCI giải thích một khối được phát hiện qua chụp tầm soát vú có thể là ung thư hoặc một nguyên nhân khác. WHO cũng yêu cầu kiểm tra tiếp để xác lập chẩn đoán trước khi chuyển điều trị nếu xác nhận ung thư. Kết quả nghi ngờ vì vậy chưa phải kết luận cuối cùng.
Tầm soát còn có thể cho kết quả dương tính giả: báo bất thường dù thực tế không có bệnh. Theo NCI và Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), điều này có thể gây lo âu và dẫn tới kiểm tra bổ sung. Ngược lại, âm tính giả có thể bỏ sót bệnh, khiến người nhận kết quả trì hoãn tìm hỗ trợ khi xuất hiện triệu chứng.
Trước khi quyết định tầm soát, NCI và NHS khuyến nghị trao đổi với nhân viên y tế về lợi ích, tác hại và diễn biến tiếp theo nếu kết quả bất thường. Với người đang lo lắng, những câu hỏi thiết thực là xét nghiệm nhằm tìm bệnh gì, có phù hợp với nguy cơ cá nhân không và ai sẽ hướng dẫn kiểm tra tiếp. Quyết định cần dựa trên trao đổi đó thay vì coi riêng một kết quả là câu trả lời đầy đủ.