Trong đợt cập nhật tháng 6/2025, Ngân hàng Thế giới (World Bank) điều chỉnh chuẩn nghèo cùng cực quốc tế từ 2,15 USD/người/ngày theo sức mua năm 2017 lên 3 USD theo sức mua năm 2021. Đây là thay đổi có mốc thời gian xác định; bài viết không quy kết thay đổi này là nguyên nhân của truy vấn tìm kiếm về “nghèo” khi chưa có bằng chứng.
Mức 3 USD cần được hiểu theo sức mua
Theo World Bank, ngang giá sức mua, viết tắt là PPP, giúp đưa các đồng tiền về một đơn vị so sánh chung, có tính đến khác biệt giá cả giữa các nước. Vì vậy, không nên lấy mức 3 USD rồi nhân với tỷ giá giao dịch để suy ra ngay ngưỡng chi tiêu tương ứng tại Việt Nam. Cách đọc đó bỏ qua cơ sở sức mua của chỉ tiêu.
World Bank đồng thời cập nhật hai ngưỡng tham chiếu khác: 4,20 USD/người/ngày cho nhóm nước thu nhập trung bình thấp và 8,30 USD cho nhóm thu nhập trung bình cao. Những ngưỡng này bổ sung góc nhìn bên cạnh chuẩn nghèo cùng cực. Khi gặp một tỷ lệ nghèo, người đọc cần biết con số được tính theo ngưỡng nào trước khi so sánh.
Đợt cập nhật cũng cho thấy vì sao phải tách thay đổi thống kê khỏi diễn biến đời sống. Ước tính số người nghèo cùng cực trên thế giới trong năm 2022 được điều chỉnh từ khoảng 713 triệu lên 838 triệu. World Bank giải thích việc tính lại kết hợp dữ liệu khảo sát mới, PPP năm 2021 và các chuẩn nghèo cập nhật; không thể hiểu chênh lệch này là số người vừa rơi vào nghèo trong một năm tiếp theo.
Nghèo đa chiều nhìn vào những thiếu hụt cụ thể
Một cách tiếp cận khác xuất hiện trong báo cáo Chỉ số nghèo đa chiều toàn cầu năm 2025 của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP). Báo cáo ghi nhận khoảng 1,1 tỷ người sống trong nghèo đa chiều cấp tính, trên tổng dân số 6,3 tỷ người thuộc 109 quốc gia được khảo sát. Phạm vi này cần đi cùng con số, thay vì trình bày như một cuộc kiểm đếm toàn bộ dân số thế giới.
Các thiếu hụt được UNDP nêu gồm nhiên liệu nấu ăn sạch, nhà ở, vệ sinh, dinh dưỡng và điện. Đây là những điều kiện sống mà một con số thu nhập đơn lẻ không mô tả trực tiếp. Đọc theo hướng này giúp làm rõ một người đang thiếu điều gì, thay vì chỉ biết họ nằm trên hay dưới một ngưỡng tiền tệ.
UNDP xác định chỉ số đa chiều là phần bổ sung cho các thước đo nghèo dựa trên thu nhập. Do khác tiêu chí và phạm vi, không nên lấy 1,1 tỷ người trong báo cáo đa chiều trừ đi 838 triệu người của ước tính nghèo cùng cực để suy ra một nhóm dân số riêng biệt. Hai số liệu không được thiết kế để thực hiện phép so sánh đó.
Đối với việc đánh giá một quốc gia cụ thể, World Bank khuyến nghị sử dụng chuẩn nghèo quốc gia để xem xét mức nghèo, xu hướng và định hướng hỗ trợ. Vì vậy, trước một thông tin về nghèo tại Việt Nam, cần kiểm tra chuẩn áp dụng, năm dữ liệu và đối tượng được tính. Những tài liệu quốc tế trên cung cấp nền tảng giải thích, chưa xác định được sự kiện cụ thể đứng sau tín hiệu tìm kiếm ban đầu.